Toz fırtınaları Mars gezegenin atmosferinde sıkça rastlanan bir olaydır. Fakat Mars’ta neredeyse her on yılda bir tahmin edilemeyecek olaylar meydana geliyor. 2018 yılındaki olayda ise küresel toz fırtınası, tüm gezegeni toz bulutu altına almıştı. Bu küresel fırtına derinlemesine incelenirken bilim adamları Mars yüzeyindeki su hakkında değişik teoriler ortaya çıkardı.

Geçen sene çıkan fırtına Nasa’nın Opportunity Rover görevi ile 15 yıldır Mars yüzeyinden bilgi aktaran insansız aracından bilgi alınamamasına yol açmıştı. Fırtınadan günümüze kadar Opportunity Rover’ın yolladığı bilgileri inceleyen bilim insanları, iki makale ile kısa bir süre önce fırtınada gözlenen bir olguya yeni bir ışık tuttu.  Bunlar toz kuleleri ve güneş ışığında ısınarak havada yükselen konsantre toz bulutları olarak nitelendirildi. Bilim adamları, toz ile hapsolmuş su buharının onları güneş ışınımının moleküllerini parçaladığı alana kadar bir asansör gibi sürdüğünü düşünüyor. Bu teoriler sayesinde bilim insanları Mars’ın milyonlarca yıl içinde sahip olduğu suyu nasıl kaybettiğini açıklayabileceklerini düşünüyorlar.

images

Toz kuleleri, Mars atmosferinde normal toz bulutlarından çok daha yükseğe tırmanabilen çalkantılı bulutlardır. Normal şartlarda da Mars atmosferinde karşılaşabileceğiniz bu toz kuleleri bahsettiğim tahmin edilemeyen küresel fırtınalar esnasında çok daha sık hale geliyor.

Küresel fırtına başında Rhode adası kadar genişliğe sahip olan sürekli yukarı çıkan toz kulesi zamanla 80 kilometre yüksekliğe ulaşabilir. Geçen seneki fırtınada ise toz kulesi neredeyse Nevada kenti kadar genişliğe sahipti. Toz kulesi bozulurken ise, Amerika Birleşik Devletleri’nden daha geniş olabilen ve yüzeyden 56 kilometre yukarısında bir toz tabakası oluşturabilir.

24705_PIA23513-1000w

Mars’da Su Nasıl Azalıyor?

Küresel fırtınalar Mars yıllarına göre oluşmaktadır. Fakat 2018 küresel fırtınasında önceki fırtınalardan ilginç bir olay gerçekleşti. Normalde aynı gün içinde sonlanması beklenen küresel fırtına bu sefer kendini haftalarca yenileyerek devam etti hatta bazı anlarda birden çok toz kulesi ile karşılaşıldı.

Fırtınanın bu kadar yoğun geçmesi bilim adamları şaşkınlığa uğratırken oluşan toz kulelerinin yüzeydeki materyaller için uzay asansörü oluşturması ihtimali bilim insanları tarafından oldukça ilgi çekici olarak ifade edildi. Isınan tozların yükselmesi esnasında başka gazları da yanında taşıyan ince toz bulutlarının içinde, eser miktarda su buharı da bulunduğu ve toz kuleleri sayesinde uzaya taşındığı tahmin ediliyor.